توضیحات
بشرشیشه ای آزمایشگاهی پیرکس، که اغلب به سادگی “بشر” نامیده میشود، یکی از شناختهشدهترین و اساسیترین ابزارها در هر آزمایشگاه علمی است.
از کلاسهای شیمی دبیرستان گرفته تا مراکز تحقیقاتی پیشرفته، طراحی ساده اما بسیار کاربردی آن، بشر را به ابزاری ضروری برای طیف وسیعی از وظایف تبدیل کرده است. در حالی که ظاهر پر زرق و برقی ندارد، تطبیقپذیری و قابلیت اطمینان آن چیزی است که آن را به یک ابزار کارآمد واقعی در دنیای علم تبدیل کرده است.
ظاهر و ساختار:
- شکل: معمولاً استوانهای شکله، با یک کف صاف.
- دهانه: دهانهای گشاد و باز داره.
- لبه: روی لبهاش یه لبه کوچک بیروناومده (مثل منقار) داره که برای راحتتر ریختن مایعات طراحی شده و بهش میگن “لبه ریزش” یا “اسپات”.
- درجهبندی: روی بدنه بیشتر بشرها، یه سری خطوط درجهبندی شده وجود داره که نشوندهنده حجم تقریبی مایع داخلشه. اما باید حواست باشه که این درجهبندیها برای اندازهگیری دقیق نیستن و فقط یه تخمین رو ارائه میدن.
- جنس:
- شیشه بوروسیلیکات (مثل پیرکس یا کیمکس): رایجترین نوعه چون مقاومت بالایی در برابر حرارت (یعنی با تغییر ناگهانی دما ترک نمیخوره) و مواد شیمیایی داره.
- پلاستیک (مثل پلیپروپیلن یا تفلون): برای مواردی که شیشه شکننده است یا برای مواد شیمیایی خاصی مثل اسید هیدروفلوئوریک که شیشه رو خورده میکنه، استفاده میشه.
کاربردها:
با اینکه طراحی سادهای داره، کاربردهای بشر خیلی گسترده و متنوعه:
- نگهداری و مخلوط کردن مایعات: اصلیترین و ابتداییترین کاربردشه. برای نگهداری موقت محلولها یا مواد شیمیایی استفاده میشه.
- گرم کردن و حرارت دادن: به دلیل مقاومت بالا به حرارت (مخصوصاً نوع شیشهای)، میتونه روی صفحه داغ یا زیر شعله (با استفاده از توری نسوز) قرار بگیره تا مایعات گرم بشن.
- تهیه محلولها: برای حل کردن مواد جامد در مایعات و ساختن محلولها بسیار مناسبه. دهانه گشادش باعث میشه هم زدن و مخلوط کردن راحتتر باشه.
- انتقال و جابجایی مایعات: لبه ریزش بشر به شما کمک میکنه که مایعات رو با دقت بیشتری از یه ظرف به ظرف دیگه منتقل کنید، بدون اینکه بریزه.
- واکنشهای شیمیایی: اغلب به عنوان ظرف واکنش برای انجام آزمایشها و واکنشهای شیمیایی استفاده میشه.
- فیلتراسیون (صاف کردن): بعد از فرآیند فیلتراسیون، مایعی که از فیلتر عبور کرده (فیلتریت) رو میشه داخل بشر جمعآوری کرد.
- تبخیر: برای تبخیر مایعات و به دست آوردن مواد جامد باقیمانده استفاده میشه (البته برای تبخیرهای کنترلشده و دقیقتر، ظروف دیگهای هم هست).
- دکانته کردن (جداسازی مایع از رسوب): وقتی یه ماده جامد ته ظرف رسوب کرده و میخواید مایع روی اون رو جدا کنید، لبه ریزش بشر به انجام این کار با دقت کمک میکنه.
محدودیتها:
- عدم دقت در اندازهگیری: مهمترین نکته اینه که درجهبندی بشر دقیق نیست و برای اندازهگیریهای حجمی دقیق باید از وسایلی مثل استوانه مدرج یا بالن حجمی استفاده کرد.
- مناسب نبودن برای نگهداری طولانیمدت: به دلیل دهانه بازش، مایعات به راحتی تبخیر میشن و ممکنه آلودگی از محیط وارد بشه. برای نگهداری طولانیمدت باید از ظروف دربدار استفاده کرد.
در کل، بشر به خاطر سادگی، دوام و کاربردهای متنوعش، یه ابزار واقعاً ضروری و همهکاره در آزمایشگاهه.
تمیز کردن بشر آزمایشگاهی به طور کلی کار سختی نیست، اما بسته به نوع موادی که در آن استفاده شده، ممکن است نیاز به روشهای کمی متفاوت داشته باشد. در اینجا چند مرحله کلی و نکاتی برای تمیز کردن بشر آورده شده است:
مراحل کلی تمیز کردن بشر:
-
شستشوی اولیه:
- بلافاصله پس از استفاده، بشر را با آب بشویید تا بقایای مواد تا حد امکان از بین بروند.
- اگر مواد چسبناک یا روغنی هستند، میتوانید از مقدار کمی مایع ظرفشویی ملایم (مانند مایع ظرفشویی آزمایشگاهی یا حتی مایع ظرفشویی خانگی با غلظت کم) استفاده کنید.
- با استفاده از برس مناسب (برس بطریشوی)، داخل و خارج بشر را به آرامی بسابید. مراقب باشید که شیشه خط و خش برندارد.
-
آبکشی:
- بشر را به طور کامل با آب مقطر یا آب دیونیزه آبکشی کنید تا هیچ اثری از مواد شوینده باقی نماند. باقی ماندن مواد شوینده میتواند در آزمایشهای بعدی اختلال ایجاد کند.
- معمولاً چند بار آبکشی لازم است.
-
خشک کردن:
- بشرها را معمولاً وارونه روی پایه یا در آبگیر مخصوص ظروف آزمایشگاهی قرار میدهند تا آب اضافی آنها خارج شود.
- برای خشک شدن کامل، میتوانید آنها را در آون (oven) آزمایشگاهی با دمای پایین (معمولاً حدود 60-80 درجه سانتیگراد) قرار دهید. مراقب باشید دمای آون خیلی بالا نباشد تا شیشه آسیب نبیند.
- اگر نیاز به استفاده فوری دارید و نمیتوانید منتظر خشک شدن در آون بمانید، میتوانید از پارچه تمیز و بدون پرز برای خشک کردن داخل و خارج آن استفاده کنید، اما این روش همیشه ایدهآل نیست زیرا ممکن است پرز باقی بماند.
نکات مهم برای مواد خاص:
- مواد آلی یا چربیها: اگر با چربیها یا مواد آلی سروکار داشتهاید، ممکن است نیاز به استفاده از حلالهای خاصی مانند استون یا اتانول برای پاک کردن بقایای آنها قبل از شستشو با آب و صابون داشته باشید. سپس با آب و صابون بشویید و آبکشی کنید.
- رسوبات معدنی یا لکهها: اگر لکههای سخت یا رسوبات معدنی روی بشر باقی مانده است، میتوانید از محلولهای پاککننده مخصوص ظروف آزمایشگاهی یا حتی اسیدهای رقیق (مانند اسید سولفوریک رقیق 10%) استفاده کنید. هشدار: هنگام استفاده از اسیدها، حتماً از دستکش و عینک ایمنی استفاده کنید و در زیر هود کار کنید. پس از استفاده از اسید، شستشوی کامل با آب مقطر ضروری است.
- پسماندهای سمی یا خطرناک: اگر بشر آلوده به مواد سمی یا خطرناک بوده است، باید طبق پروتکلهای ایمنی آزمایشگاه و مقررات مربوط به دفع پسماندهای شیمیایی، ابتدا آن را خنثی یا غیرفعال کرده و سپس تمیز کنید.
توصیهها:
- همیشه از آب مقطر یا دیونیزه برای آبکشی نهایی استفاده کنید.
- از سیم ظرفشویی فلزی برای شستن ظروف شیشهای خودداری کنید، زیرا باعث ایجاد خراش میشود. از برسهای پلاستیکی یا نایلونی نرم استفاده کنید.
- بشرها را پس از تمیز کردن در محل مناسب نگهداری کنید تا از آلودگی مجدد جلوگیری شود.
-
1. بر اساس شکل:
-
بشر ساده (Standard/Low-form Beaker):
- شکل: رایجترین نوع بشر، استوانهای با دیوارههای صاف و عمودی، کف صاف و لبهی برجسته برای ریختن مایع.
- کاربرد: کاربردهای عمومی آزمایشگاهی مانند مخلوط کردن، گرم کردن، حل کردن و نگهداری موقت مایعات.
-
بشر بلند (Tall-form/Griffin Beaker):
- شکل: شبیه به بشر ساده اما با دیوارههای بلندتر و کشیدهتر.
- کاربرد: مناسب برای کارهایی که نیاز به عمق بیشتر دارند، مانند تقطیر یا زمانی که میخواهید از پاشیدن مایعات در حین گرم کردن جلوگیری کنید.
-
بشر ریختن (Pouring Beaker):
نقد و بررسیها
هنوز بررسیای ثبت نشده است.